czwartek, 12 listopada 2015

Trynityt

Trynityt jest sztucznym minerałem, powstałym z piasku stopionego podczas wybuchu jądrowego. Nazwa pochodzi od "Trinity", kodu pierwszej próbnej eksplozji jądrowej w Alamogordo w stanie Nowy Meksyk w USA (16.07.1945). Analogiczne minerały powstają podczas uderzenia pioruna (tzw. fulguryt) oraz meteorytów.
Minerał przypomina butelkowe szkło z dużą ilością pęcherzy i wtopionego piasku na wierzchu. Najczęściej ma barwę zieloną, choć występuje - znacznie rzadziej - również czarny, zabarwiony od elementów wieży, na której zdetonowano "Gadżet" oraz czerwony od miedzi z przewodów mechanizmu odpalającego. Część trynitytu powstała na ziemi (temperatura potrzebna do zeszklenia piasku to 1470 st. C), część zaś opadła na ziemię w postaci kropli, po zassaniu i stopieniu we wnętrzu kuli ognistej podczas eksplozji.

Trynityt (fot. Ebay).

Trynityt był zbierany w pobliżu Ground Zero przez kilka lat i trafiał do obiegu kolekcjonerskiego i jubilerskiego. Ostatecznie w 1953 r. miejsce eksplozji zostało wyrównane, a cały materiał usunięty, zakazano również jego pobierania, choć nie zniknał z obiegu handlowego. Próbki do tej pory można nabyć na eBay'u, ich aktywność nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, choć kiedyś pojawiały się przypadki oparzeń od noszonej długo biżuterii z trynitytu.
Jak każdy poszukiwany artefakt, trynityt był również podrabiany, starano się imitować zarówno barwę i konsystencję, jak również radioaktywność. Do odróżnienia oryginału niezbędna jest analiza spektralna, wykrywająca produkty aktywacji neutronowej, niewystępujące w przypadku nuklidów pochodzenia naturalnego. Szczególnie charakterystyczny jest izotop baru, powstający na skutek aktywacji neutronami baru zawartego w baratolu*, materiale wybuchowym używanym w pierwszych bombach, tak amerykańskich, jak i sowieckich.
W trynitycie występuje większość produktów rozpadu uranu, choć po 70 latach aktywność izotopów zdażyła się zmniejszyć (czas półrozpadu Co-60 to 5,7 roku, Cs-137 30 lat, Sr-90 28 lat). Ciekawy artykuł o badaniu spektrometrycznym trynitytu można znaleźć tutaj (ENG).
Trynityt, znany także pod innymi nazwami (atomsite, Alamogordo glass, charitończyk), występował we wszystkich miejscach naziemnych i nadziemnych eksplozji jądrowych - we francuskiej Algierii i sowieckim Semipałatyńsku w Kazachskiej SRR. Skład różnił się w zależności od podłoża, na którym dokonano eksplozji - sowiecki "charitończyk" zawiera dużo materiału skalnego, ma czarną barwę i trochę inną fakturę.

---------------------
* baratol, materiał wybuchowy będący mieszaniną trotylu i azotanu baru, używany wraz z Composition B (heksogen z trotylem) w bombach implozyjnych do wstrzelenia materiału rozszczepialnego do wnętrza bomby i osiągnięcia w ten sposób masy krytycznej - więcej w notce o bombach atomowych :)

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Jeśli znajdziesz błąd lub chcesz podzielić się opinią, zapraszam!