sobota, 7 grudnia 2013

Dozymetr RKSB-104 "Gorin" / "Radian" (РКСБ-104 Горин / Радян) - recenzja

Tym razem testujemy ostatni z trzech najczęściej występujących w Polsce kieszonkowych radiometrów beta-gamma produkcji ZSRR. RKSB-104 (РКСБ-104), znany także jako Gorin lub Radian, to najbardziej skomplikowany przyrząd tej klasy. Produkowany przez zakłady Belwar na ob. Białorusi, eksportowany był na Zachód, stąd częste wersje z napisami po angielsku lub po niemiecku, a także angielski skrót instrukcji. Przyrząd dostarczany jest w dwuczęściowym pudełku, wykorzystywanym podczas pomiarów (jako kuweta oraz dodatkowy filtr gamma). Wykonanie jest średniej jakości, często wyświetlacz rozlewa się na skutek rozwarstwienia panelu LCD (ponoć pomaga podklejenie jego boków za pomocą kleju kontaktowego), jest też najbardziej wrażliwy na uderzenia i wstrząsy. 

Miernik wraz z kuwetą. Widoczne niewielkie rozlanie wyświetlacza.

Miernik ze zdjętą klapką-filtrem - widoczne dwie tuby GM typu SBM-20 i mikroprzełączniki.

 Miernik mierzy w trybie 18 s, który dodatkowo można wydłużyć do 180 s celem zwiększenia dokładności pomiaru. Dwie tuby typu SBM-20 rozstawione są szeroko, na podobną odległość jak w ANRI Sosna. RKSB-104 może pracować w czterech trybach:

  1. pomiar mocy równoważnika dawki promieniowania gamma w µSv/h
  2. pomiar gęstości strumienia cząstek beta - uwaga, w rozpadach na SEKUNDĘ z cm2 (trzeba mnożyć przez 60, by uzyskać wynik w rozp./min*cm2)
  3. pomiar aktywności właściwej cezu-137 w Bq/kg
  4. dozymetr progowy z akustyczną sygnalizacją przekroczenia ustawionego progu dawki promieniowania

Funkcje uszeregowałem zgodnie z częstością zastosowania :) Teraz najciekawsza rzecz - zmiany trybu pracy dokonujemy za pomocą MIKROPRZEŁĄCZNIKÓW, umieszczonych na spodzie (!) przyrządu, centralnie między tubami G-M, pod klapką z ekranami używaną podczas pomiarów beta. Przełączniki są małe i zwykle przestawiają się po dwa na raz, jeśli usiłujemy je ustawić paznokciem. Zapamiętanie układu też nie jest rzeczą łatwą, rozwiązałem ten problem, przyklejając malutką "ściągawkę" na wewnętrznej stronie klapki :)
Przełączniki mają oznaczenia (od góry):
  • Am - aktywność właściwa cezu-137 w produktach (Bq/kg)
  • φ - strumień cząstek beta (rozp./s*cm2)
  • Ḣ - moc równoważnika dawki promieniowania gamma (µSv/h)
  • БД - dozymetr progowy
  • 100, 200, 400, 800 - progi, ustawiamy je tylko wtedy, gdy miernik pracuje jako dozymetr progowy.
"Ściągawka" z ustawieniami mikroprzełączników - po pewnym czasie można zapamiętać :)

Zasadniczo tryb pomiaru zmienia się w/w przełącznikami, choć żeby włączyć dozymetr progowy, trzeba przesunąć dodatkowy przełącznik. Miernik ma na panelu przednim 3 przyciski - czerwony to włącznik, jego przesunięcie na pozycję WKL. (ВКЛ.) włącza przyrząd i od razu rozpoczyna pomiar. Nad nim znajduje się przełącznik trybu pracy - w położeniu РАБ dokonujemy pomiaru mocy równoważnika dawki (Ḣ), strumienia beta (φ ) i aktywności cezu-137 (Am), zaś chcąc włączyć tryb dozymetru progowego przesuwamy przycisk na pozycję ДЕЖ (ustawiwszy wcześniej mikroprzełączniki jak na rysunku wyżej).



Wyświetlacz ma cztery cyfry, ale uwaga, nie ma przecinków (!). Aby obliczyć wynik, trzeba wyświetlaną cyfrę pomnożyć przez 0,01 lub 0,001 w zależności od ustawienia suwaka czasu pomiaru (górne - mnożnik 0,01, czas pomiaru 18 s, dolne - 0,001, czas pomiaru 180 s). Dla pomiaru mocy równoważnika dawki i strumienia beta mnożniki są te same, zmieniają się tylko przy pomiarze aktywności cezu - dłuższy czas pomiaru oznacza mnożnik 20, krótszy - 200. Na obudowie dość łopatologicznie zaznaczono kolorami, która jednostka odpowiada któremu trybowi i jakie mnożniki należy stosować :) Instrukcja nawet podaje expressis verbis, co to są "znaczące cyfry" wyświetlacza (chodzi o to, by pominąć początkowe zero, czyli 0100 = 100, 0009 = 9 itp.)

Miernik posiada gniazdo sondy zewnętrznej, do którego można też podłączyć głośnik. RKSB-104 nie wydaje typowych "piknięć", a jedynie ciche "tykanie" podczas cyklu pomiarowego i donośny sygnał przy jego zakończeniu. Po ok. 10 s pomiar rozpoczyna od nowa, w przeciwieństwie do np. ANRI Sosna. W dłuższym trybie pomiaru czas wyświetlania wyniku (i dźwięk dzwonka) zdaje się wydłużać (pewnie by obudzić dozymetrystę, który zdążył zasnąć).

Gniazdo sondy zewnętrznej ze zdjętą zaślepką.



Klapka miernika ma cienkie blaszki miedziane, dlatego przy pomiarze emisji beta należy postawić miernik na zamkniętym pudełku, które daje dodatkową osłonę przed promieniowaniem beta. W Polaronie i ANRI Sosna nie trzeba było takich kombinacji. Klapka jest mocowana na sprężynie z zatrzaskiem, trzeba trochę wprawy, by wprowadzić jej rygle w wycięcia obudowy miernika. Sama obudowa nie jest zbyt solidna i trzeszczy w dłoniach, zaś jej szczelność to osobna kwestia. Od spodu dużo jest szczelin i innych otworów, którymi pył promieniotwórczy mógłby dostać się do środka - dwa otwory na rygle klapki i jeden na jej zatrzask oraz szczeliny wzdłuż tub G-M. Instrukcja podaje nawet sposób dekontaminacji miernika :) 



Czy polecam ten miernik?
Jest to sprzęt dla bardziej zaawansowanych dozymetrystów, niezbyt wygodny w użyciu, o dość specyficznym, ograniczonym zastosowaniu. W teren z nim raczej nie pójdziemy, bo nałapie brudu, albo wyleje mu się wyświetlacz od przypadkowego stuknięcia. Z drugiej strony na pewno znajdzie zastosowanie przy domowych pomiarach słabych źródeł, takich jak szkło, ceramika, płytki podłogowe, cegły, minerały itp. - najcenniejszą zaletą jest długi pomiar z możliwością przełączenia na krótszy (jeśli nam się spieszy lub próbka jest bardziej aktywna). 

 
Na deser filmowa instrukcja obsługi dozymetru we wszystkich trybach :) 
Tutaj dla odmiany dozymetr użyty do pomiaru słabego źródła, jakim są płytki podłogowe. Sposób pomiaru RKSB-104 można porównać z leżącym obok Polaronem-Pripyat.

Tutaj RKSB-104 z podłączonym zewnętrznym głośnikiem - film na zaprzyjaźnionym kanale YT :)


Jeżeli mój opis wydał się Wam niejasny lub skomplikowany, tutaj obsługa miernika została opisana bardziej szczegółowo:
Dysponuję również skanem angielskiej skróconej instrukcji:
Pełna instrukcja po rosyjsku pojawi się niebawem :)

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

Jeśli znajdziesz błąd lub chcesz podzielić się opinią, zapraszam!